...Նա մեր թուրքերենի ուսուցիչն էր, և մենք, որ նախավերջին դասարանն էինք հասել, դեռ ոչ մի անգամ նրա բերանից հայերեն մի խոսք չէինք լսել։ Հարգում էինք նրան հայ լինելու համար, հպարտանում էինք նրանով, բայց չէինք սիրում։ ... Մի անգամ քիչ մնաց լսեինք, թե ինչպես է նա հայերեն խոսում։ Մեզանից մեկը նույնիսկ լսեց։ Բայց միայն մեկը։ Խմբով դուրս էինք եկել Բոսֆորի ափերը գնալու։ Քայլում էինք ուրախ խոսելով։ Գարուն էր, օրը հստակ, օդը թափանցիկ։ Քաղաքն ուրախ շողշողում էր։ Հանկարծ մեզնից մեկը շշնջաց․ «Տղաք, Մեսրոպ էֆենդին Կոմիտասի, Վարուժանի ու Զոհրապի հետ կզբոսնե»։ ․․․Մեր ընկերներից մեկն ասաց․ – Տեսնաս Կոմիտասի հետ ա՞լ Մեսրոպ էֆենդին թրքերեն կխոսի․․․ Որոշեցինք ետ ընկնել։ -Մեզնից մեկը թող ետևից կամացուկ մոտենա լսելու, թե ինչ լեզվով է Մեսրոպ էֆենդին խոսում։ Ետևներից անձայն, ոտքերի մատների վրա մեր ընկերը մոտեցավ նրանց, այնքան մոտեցավ, որ մեզ թվում էր, թե կպավ լայնաթիկունք Մեսրոպ էֆենդուն։ Ու մի քանի րոպե այդպես գնալով նրանց ետևից, հանկարծ շուռ եկավ ու վազեց մեր կողմը։ Ուրախացած էր, մեզ էլ ուրախ լուր պիտ...
Հայ կամավորները և Աղթամարի վանքի գրապահոցը 1916թ.
ОтветитьУдалитьՍմբատ Տեր-Ավետիսյանը և հայ կամավորականները Աղթամարում
Սմբատ Տեր-Ավետիսյանը և հայ կամավորականները Աղթամարում 1916-ին... 1916 թվականի ամռանը ռուսական զինուժը ռազմակալել էր ամբողջությամբ հայաթափված Արևմտյան Հայաստանի նահանգները, իսկ ռազմական ակտիվ գործողությունները դադարեցվել էին: Այդ ժամանակաշրջանում Արևմտյան Հայաստանի նահանգներում կազմակերպվեցին մի քանի գիտական արշավախմբեր, որի նպատակն էր փաստագրել ավերված տարածաշրջանի հայկական մշակութային արժեքների կորուստներն ու հավաքագրել դեռևս մնացածը:
Արշավախմբերից մեկի կազմում էր նաև հնագետ-պատմաբան Սմբատ Տեր-Ավետիսյանը (հետագայում` պատմական գիտությունների դոկտոր, Երևանի համալսարանի հնագիտության ամբիոնի վարիչ), որի ջանքերի շնորհիվ հաջողվեց փրկել ավելի քան հազար հայկական ձեռագրեր, պատմական վավերագրեր և ազգագրական նյութեր։ Ներկայացնում ենք մի լուսանկար 1916 թ. այդ առաքելությունից, որտեղ պատկերված է Սմբատ Տեր-Ավետիսյանը (ձախից երկրորդը՝ ձեռքը գրքերի վրա դրված)՝ երեք հայ կամավորականների ուղեկցությամբ Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցում մազապուրծ եղած հայկական ձեռագրերն ու հնատիպ գրքերը հավաքագրելիս: