Սերոբ Աղբյուր***Սերոբ Փաշա
Քաջ ես ու արի քաջ Սերոբ փաշա,
Զուլալ աղբյուր ես դու անմահական,
Ժողովուրդը նրան անվանել է Աղբյուր Սերոբ, այսինքն կյանք պարգևող, հայտնիա նաև Նեմրութի հսկա, Նեմրութի Ասլան անուններով
Նեմրութա սարն հազար ակն ունի,
Հազարն էլ Մշո դաշտն ի վեր կերթա,
Մենակ Աղբյուր աղբյուրը սրտի,
Խեղճ ժողովրդի սրտի մեջ կերթա,
Ազատ օրերի, դալար օրերի,
Ծարավ վաթանի սրտի մեջ կերթա...
Ավ. Իսահակյան
«Ո՞վ էր Սերոբը, Աղբյուր մականված սողորդցի այդ հանրածանոթ գյուղացին, որի առջև սասանում են երկու ամբողջ գավառներ, որի անունով թնդում են Բաղեշի և Խլաթի լեռներն ու ձորերը…»
Քրիստափոր Միքայելյան
1864թ. Ախլաթի Սոխլոթ գյուղը մի մարտիկ նվիրեց աշխարհին, ով պետք է դառնար Հայ ազատագրական շարժման հզոր ուժերից մեկը: Ամրակազմ, քաջ և անվախ ածականները գուցե նկարագրում են նրան, սակայն հայոց հարուստ բառերն անգամ չեն կարող նրա արիությունը բնութագրել: Սիրահար էր ձիու, զենքի, իսկ 20-21 տարեկանից սկսեց հետաքրքրվել ազգային խնդիրներով:
Սկզբից Կոստանդնուպոլիսն է հյուրընակլում ահյրենասեր պատանուն, այնուհետև` Ռումինիան, որտեղ էլ բացում է սրճարան: Կարելի է ասել, որ այդ վայրը պանդուխտների հավաքատեղի էր: Հենց այստեղ էլ տեղի ունեցած կուսակցական վեճերը, նրան համակրել ՀՅԴ-ը:
Զուլալ աղբյուր ես դու անմահական,
Ժողովուրդը նրան անվանել է Աղբյուր Սերոբ, այսինքն կյանք պարգևող, հայտնիա նաև Նեմրութի հսկա, Նեմրութի Ասլան անուններով
Նեմրութա սարն հազար ակն ունի,
Հազարն էլ Մշո դաշտն ի վեր կերթա,
Մենակ Աղբյուր աղբյուրը սրտի,
Խեղճ ժողովրդի սրտի մեջ կերթա,
Ազատ օրերի, դալար օրերի,
Ծարավ վաթանի սրտի մեջ կերթա...
Ավ. Իսահակյան
«Ո՞վ էր Սերոբը, Աղբյուր մականված սողորդցի այդ հանրածանոթ գյուղացին, որի առջև սասանում են երկու ամբողջ գավառներ, որի անունով թնդում են Բաղեշի և Խլաթի լեռներն ու ձորերը…»
Քրիստափոր Միքայելյան
1864թ. Ախլաթի Սոխլոթ գյուղը մի մարտիկ նվիրեց աշխարհին, ով պետք է դառնար Հայ ազատագրական շարժման հզոր ուժերից մեկը: Ամրակազմ, քաջ և անվախ ածականները գուցե նկարագրում են նրան, սակայն հայոց հարուստ բառերն անգամ չեն կարող նրա արիությունը բնութագրել: Սիրահար էր ձիու, զենքի, իսկ 20-21 տարեկանից սկսեց հետաքրքրվել ազգային խնդիրներով:
Սկզբից Կոստանդնուպոլիսն է հյուրընակլում ահյրենասեր պատանուն, այնուհետև` Ռումինիան, որտեղ էլ բացում է սրճարան: Կարելի է ասել, որ այդ վայրը պանդուխտների հավաքատեղի էր: Հենց այստեղ էլ տեղի ունեցած կուսակցական վեճերը, նրան համակրել ՀՅԴ-ը:
Տարիներ անց` 1895թ., երբ թուրքերն ու քրդերը փորձում էին թալանել և ասպատել Ախլաթի հայ գյուղերը, Սերոբի խումբը ժամանակին տեղ հասավ շտապ օգնության պես: Սպասվելիք աղետը տեղի չունեցավ Սերոբ Աղբյուրի շնորհիվ: Այդ <<փոքրիկ >> միջամտությունն էլ մատմության մեջ նրա մեծ անվան սկիզբը դրեց:
<<Նմանը նմանին կգտնի.> ասացվածքը իսկապես Սերոբ Աղբյուրի և իր խմբի մասին էր ասված, քանի որ Ճարտարը, Մուշեղը, Առյուծ Ավադը, Առաքելը, Նադոն և ուրիշներ կողք կողքի մարտնչում էին իր հետ: Պատկերացրեք, որ մի կարճ ժամանակահատված մեր շատ սիրելի Անդրանիկ Փաշային է ներգրավել իր ջոկատում Սերոբը:
Հզոր մարտիկի գործունեությունը բնականաբար անհանգստություն կառաջացներ թուրքերի մոտ և նրանք չէին կարող այլևս հանդուրժել հերոսի ներկայությունը Ախլաթում: Ցավոք սրտի Սոխորթը գյուղը ենթարկվում է թալանի ու ավերի: Այդ ժամանակ նաև ձերբակալվում են Սերոբի կինն ու եղբայրը և նետվում Մշո բանտը: Բայց այս բոլորը չեն ընկճում բոլորին: Նա պատսպարվում է լեռներում և սկսում է մերթընդմերթ պատժել դավաճաններին: 1907թ. Թեղուտը թալանելու եկած քրդերը հանդիպում են Սերոբի բուռն դիմադրությանը և դիմում են փախուստի: Պայքարում մշտապես Սերոբի կողքին էր Աղբյուրը և նրա կինը, ով էլ պատերազմում իր ուրույն տեղը գրավեց:
1989թ. Բաղեղ գյուղի մեծ կռվից հետո Սերոբն այլևս չի կարողանում մնալ գյուղում և ընտանիքով անցնում է Սասունի լեռները:
«Ձայնս քեզ վկայ, Սերոբ ջան, հոս եմ,
Ջինվուած, պատրաստուած ձայնիդ կը սպասեմ,
Քեզի հետ կռուելու, քու կողքիդ մեռնելու
Ամեն օր, ամեն ժամ պատրաստ է Սոսէն»։
1899թ. Դառնում է նրա կյանքի վերջին շեշտը, որի պատճառը դավաճան հայերն էին: Հենց նրանք էլ թունավորում են հերոսին և հանձնում սկյուտներին, ովքեր էլ սպանում են նրան: Կինը` Սոսեն, վիրավոր էր և գերի է ընկնում: Այդքանով չեն սահմանափակվում թշնամիները: Ի ցույց ամբոխի Սերոբի գլուխը կտրում են և տանում Մուշ:
Սերոբի մահից հետո նրա զինակից ֆիդայինների մի մասը ցրվում են, ոմանք էլ մնում են Ախլաթում` շարունակելով գործել:
Ուժեղ անհատականություն էր Սերոբ Աղբյուրը, հզոր ու վճռական կամքի տեր: Ժողովուրդը նրան մեծարել է <,Փաշա>> տիտղոսով: Նրա մասին գրվել են երգեր ու բանաստեղծություններ:
<<Նմանը նմանին կգտնի.> ասացվածքը իսկապես Սերոբ Աղբյուրի և իր խմբի մասին էր ասված, քանի որ Ճարտարը, Մուշեղը, Առյուծ Ավադը, Առաքելը, Նադոն և ուրիշներ կողք կողքի մարտնչում էին իր հետ: Պատկերացրեք, որ մի կարճ ժամանակահատված մեր շատ սիրելի Անդրանիկ Փաշային է ներգրավել իր ջոկատում Սերոբը:
Հզոր մարտիկի գործունեությունը բնականաբար անհանգստություն կառաջացներ թուրքերի մոտ և նրանք չէին կարող այլևս հանդուրժել հերոսի ներկայությունը Ախլաթում: Ցավոք սրտի Սոխորթը գյուղը ենթարկվում է թալանի ու ավերի: Այդ ժամանակ նաև ձերբակալվում են Սերոբի կինն ու եղբայրը և նետվում Մշո բանտը: Բայց այս բոլորը չեն ընկճում բոլորին: Նա պատսպարվում է լեռներում և սկսում է մերթընդմերթ պատժել դավաճաններին: 1907թ. Թեղուտը թալանելու եկած քրդերը հանդիպում են Սերոբի բուռն դիմադրությանը և դիմում են փախուստի: Պայքարում մշտապես Սերոբի կողքին էր Աղբյուրը և նրա կինը, ով էլ պատերազմում իր ուրույն տեղը գրավեց:
1989թ. Բաղեղ գյուղի մեծ կռվից հետո Սերոբն այլևս չի կարողանում մնալ գյուղում և ընտանիքով անցնում է Սասունի լեռները:
«Ձայնս քեզ վկայ, Սերոբ ջան, հոս եմ,
Ջինվուած, պատրաստուած ձայնիդ կը սպասեմ,
Քեզի հետ կռուելու, քու կողքիդ մեռնելու
Ամեն օր, ամեն ժամ պատրաստ է Սոսէն»։
1899թ. Դառնում է նրա կյանքի վերջին շեշտը, որի պատճառը դավաճան հայերն էին: Հենց նրանք էլ թունավորում են հերոսին և հանձնում սկյուտներին, ովքեր էլ սպանում են նրան: Կինը` Սոսեն, վիրավոր էր և գերի է ընկնում: Այդքանով չեն սահմանափակվում թշնամիները: Ի ցույց ամբոխի Սերոբի գլուխը կտրում են և տանում Մուշ:
Սերոբի մահից հետո նրա զինակից ֆիդայինների մի մասը ցրվում են, ոմանք էլ մնում են Ախլաթում` շարունակելով գործել:
Ուժեղ անհատականություն էր Սերոբ Աղբյուրը, հզոր ու վճռական կամքի տեր: Ժողովուրդը նրան մեծարել է <,Փաշա>> տիտղոսով: Նրա մասին գրվել են երգեր ու բանաստեղծություններ:
Սասունում օրենքով արգելված էր աղջիկ փախցնելը: Իսկ Չաուշի հորեղբայրը աղջիկ է փախցնում այդ ժամանակ: Աղբյուր Սերոբը պետք է դատեր նրան, սակայն իր մոտ է կանչում Չաուշին: Չաուշը նրան պատասխանում է.
-— Դու սերն ու մածունը կերել ես, չորթանի՞ն ես ինձ կանչել։
Իսկ Սերոբն այնուամենայնիվ դատաստանը հանձնեց Չաուշին: Չաուշը մոլեգին էր և անկշռադատ: Նա սպանեց,թե հորեղբորը, թե կնոջը: Եվ այլևս չվերադարձավ Սերոբի խումբ: Հայդուկները հաճախ էին մեղադրում Սերոբին, որ կնոջը՝ Սոսեին, իր հետ ման է տալիս.
— Քո փաշեն կնոջը ման է բերում իր հետ, մի բան, որ թույլատրելի չէ հայդուկի օրենքով, իսկ Գևորգ Չաուշի հորեղբորը մեղադրում է կին փախցնելու մեջ։ Գաղափարին նվիրված մարդը պետք է ամեն կողմից կատարյալ լինի:
-— Դու սերն ու մածունը կերել ես, չորթանի՞ն ես ինձ կանչել։
Իսկ Սերոբն այնուամենայնիվ դատաստանը հանձնեց Չաուշին: Չաուշը մոլեգին էր և անկշռադատ: Նա սպանեց,թե հորեղբորը, թե կնոջը: Եվ այլևս չվերադարձավ Սերոբի խումբ: Հայդուկները հաճախ էին մեղադրում Սերոբին, որ կնոջը՝ Սոսեին, իր հետ ման է տալիս.
— Քո փաշեն կնոջը ման է բերում իր հետ, մի բան, որ թույլատրելի չէ հայդուկի օրենքով, իսկ Գևորգ Չաուշի հորեղբորը մեղադրում է կին փախցնելու մեջ։ Գաղափարին նվիրված մարդը պետք է ամեն կողմից կատարյալ լինի:
Աղբյուր Սերոբ, Սերոբ Փաշա (Վարդանյան Սերոբ), ծնվել է 1864-ին գ. Սոխորդում (Խլաթի գավառում)-մահացել է 1899, գ. Գելիեգուզանում (Սասունում), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի: ՀՀԴ կուսակցության անդամ: Խուսափելով թուրք իշխանությունների հետապնդումներից` 1891-ին հեռացել է ծննդավայրից, եղել է Կ. Պոլսում, Ռումինիայում: 1895-ին 27 հոգուց բաղկացած խմբով վերադարձել է Խլաթ, կազմակերպել տեղի ինքնապաշտպանությունը: 1897-ին կռվել է Թեղուտում և Սոխորդում: 1898-ի հոկտ. 20-ին Բաբշենի նշանավոր կռվից հետո այլևս անհնար է դարձել Խլաթում մնալը, ուստի ապաստանել է Սասունում: Աղբյուր Սերոբի մղած բոլոր կռիվները լավ կազմակերպվածության շնորհիվ ավարտվել են հաղթանակով: 1898-ի նոյեմբերին թուրքերին հաջողվել է մատնությամբ թունավորել Աղբյուր Սերոբին, սակայն, մինչև վերահաս մահը, իր զինակիցների հետ Գելիեգուզան գյուղում պաշարված, նա դիմադրել է թուրքերին: Այդ ընդհարման ժամանակ վիրավորվել է նրա կինը` Սոսեն (տես Սոսե մայրիկ), սպանվել են նրա որդին և երկու եղբայրները: Աղբյուր Սերոբի գլուխը թաղված է Բաղեշի Ս. Կարմրակ եկեղեցուբակում, մարմինը՝ Գելիեգուզան գյուղում:
Комментарии
Отправить комментарий