Զոհված կամավոր Սևակ Մնացականյանի վերջին տեսաուղերձը

Արտեր կղզի (Առտեր, Արտի)

Артер — небольшой остров на озере Ван. Остров не обитаем. На нём сохранились руины маленького монастыря Артериванк.

Վանա լճի Առտեր կղզին: Այնտեղ ժամանակին եղել է հայկական եկեղեցի։ Նրանից այժմ մնացել են ավերակներ։
Կղզին գտնվում է Վանա լճի հարավային մասում, Աղթամար կղզուց մոտ 3 կմ արևմուտք, լճափից 4-5 կմ հյուսիս։ Հնում ավելի հայտնի էր Արտի անունով։ Ըստ ավանդության Արտեր կամ Առտեր է կոչվել այն պատճառով, որ իբր Գրիգոր Նարեկացին իր ճգնարանում աղոթելիս լուսամուտից տեսել է փրկչին և բացականչել՝ «Առ Տէր», այսինքն՝ առ այն հոգին, որ պահ տվեցիր մարմնիս։ Ու այդ օրվանից էլ կղզին ստացել է Արտեր կամ Առտեր անունը։ Ժողովրդական ստուգաբանությամբ Արտեր կոչվել է շատ արտեր ունենալու պատճառով։

Հիշատակվում է 10-րդ դարից։ Ուներ նավակայան։ Արտեր կղզում էր գտնվում Սուրբ Աստվածածին վանքը, որի մենաստանի ու եկեղեցու ավերակները պահպանվել են։ Ներկայումս կղզին անմարդաբնակ է։ Հնում այն մտնում էր Վասպուրական աշխարհի Ռշտունիք գավառի, իսկ Օսմանյան կայսրության ժամանակ՝ Վանի նահանգի Գյավաշ (Ոստան) գավառի մեջ։

Артер (арм. Առտեր կղզի или Куш тур. Kuş Adası, буквально «птичий остров») — небольшой остров на озере Ван (Турция). Остров не обитаем. На нём сохранились руины маленького монастыря Артериванк.

История
Легенда относит основание монастыря на острове к X веку. Святой Григорий Нарекаци, согласно легенде, молился в своем монастыре в Нареке, с видом на озеро Ван, когда ему случилось видение Богоматери с младенцем Христом среди облаков над островом Артер. В то же время он услышал голос, который велел ему прийти к Господу. Григорий в ответ предложил Господу свою души и чудесным образом был перенесен на остров (в некоторых вариантах легенды — пробежал по волнам, чтобы добраться до острова) и монастырь Артер был основан в ознаменование этого события.[1]

Надписи на острове, однако, могут быть датированы периодом с 1292 по 1766 год.[1] Известно, что монастырь был восстановлен в 1766 году его настоятелем, вардапетом Джеймсом Батаканским. Батакан — село, располагавшееся где-то между Востаном (Гевашем) и Нареком. Однако в 1772 году монашеская община распалась после того, как Джеймса посадили в тюрьму и подвергли пыткам[2].

Раньше остров был труднодоступен из-за отсутствия лодок на озере. Теперь, в хорошую погоду, на остров можно попасть на коммерческих лодках.